Veelvoorkomende misvattingen over bariatrische chirurgie bij verwijzers

Bariatrische chirurgie wordt steeds vaker ingezet bij de behandeling van ernstige obesitas. Toch bestaan er bij verwijzers, zoals huisartsen en andere zorgprofessionals, nog veel vragen en aannames over deze vorm van behandeling. Sommige van deze aannames kloppen deels, andere zorgen juist voor terughoudendheid of verkeerde verwachtingen. Dat kan invloed hebben op het moment van verwijzen en op de begeleiding van cliënten vóór en na een operatie.

In dit artikel delen we de visie van WeightWorks op de meest voorkomende misvattingen rondom bariatrische chirurgie en waarom het belangrijk is om deze te bespreken.

Door: Kevin Göttgens, Bariatrisch Chirurg WeightWorks
Leestijd: 5 min.

Bariatrische chirurgie: wat is het (kort uitgelegd)?

Bariatrische chirurgie is een medische ingreep die mensen met ernstige obesitas gezonder maakt door het verlagen van het gewicht. De operatie is het belangrijkste onderdeel van de behandeling. De operatie zorgt voor het omlaag gaan van het gewicht en daardoor het herstel van comorbiditeiten zoals hypertensie, Diabetes Mellitus Type 2, hypercholesterolaemie, etc. Goede begeleiding voor en na de operatie is echter noodzakelijk om een gewenst resultaat op gezondheid en gewicht te behouden en om problemen te voorkomen. Goede informatie bij verwijzers is belangrijk, zodat patiënten verwezen worden als ze een indicatie hebben voor bariatrische chirurgie.

De verschillende misvattingen

Veel mensen hebben misvattingen over bariatrische chirurgie. Deze kunnen leiden tot verkeerde verwachtingen bij zowel patiënten als verwijzers. Hieronder lichten we vier veelvoorkomende misvattingen toe bij verwijzers en leggen we uit wat er écht achter zit.

Misvatting 1: “Bariatrische chirurgie is de makkelijke weg”

Een veelgehoorde gedachte is dat bariatrische chirurgie een snelle of makkelijke oplossing zou zijn. In de praktijk vraagt een operatie juist om grote en blijvende veranderingen in gedrag en leefstijl. Zonder goede voorbereiding en begeleiding is het lastig om het resultaat vast te houden.

We weten dat patiënten er jaren over doen voor ze de beslissing nemen om een operatie te verrichten. Veel patiënten voelen het zelfs als falen als ze uiteindelijk toch om een verwijzing vragen voor een operatie. Het nemen van deze stap, en kiezen voor je gezondheid, is juist heel moeilijk en niet de makkelijke weg. Patiënten zouden hier juist in ondersteund en gecomplimenteerd voor moeten worden. Daarnaast weten we dat het medisch onmogelijk is om ernstige obesitas te laten genezen zonder medisch ingrijpen. Het lichaam kan niet meer terug naar een normaal gewicht zonder de hulp van onze operaties. Leefstijltrajecten en GLI’s zijn aangetoond niet werkzaam. Dit geeft alleen maar uitstel van een zeer noodzakelijke behandeling.

Misvatting 2: “Na de operatie is begeleiding niet meer nodig”

Sommige verwijzers denken dat de behandeling klaar is na de operatie. In werkelijkheid begint daarna een nieuwe fase. Cliënten moeten leren omgaan met eten, beweging, emoties en veranderingen in hun lichaam. Zonder goede nazorg is de kans op terugval groter, en ook de kans op complicaties / problemen is hierdoor groter.

Tegenwoordig bieden alle centra in Nederland de follow-up trajecten. Jaren geleden was dit niet zo, en toen zagen we ook duidelijk slechtere resultaten. Patiënten die zich in het buitenland laten opereren krijgen vaak geen traject, en bij deze groep zien we vaak slechtere resultaten, en ook meer complicaties optreden. Het traject is dus uitermate belangrijk. Op dit moment is dit 5 jaar, er zijn wel duidelijke aanwijzingen dat dit omlaag zou kunnen naar 2-3 jaar op termijn.

Misvatting 3: “Bariatrische chirurgie is alleen gericht op gewicht”

Hoewel gewichtsverlies een belangrijk effect is, gaat bariatrische chirurgie over meer dan kilo’s alleen. Denk aan verbetering van diabetes, bloeddruk, conditie en kwaliteit van leven. Toch kan een te sterke focus op gewicht zorgen voor verkeerde verwachtingen bij zowel verwijzers als cliënten.

Het gewicht is het belangrijkste punt waarom patiënten komen voor een operatie. Medisch gezien doen we de operatie om de gezondheid te verbeteren en de comorbiditeiten te laten herstellen. Belangrijk is dat patiënten, en verwijzers, hier goed over geïnformeerd worden. Het is belangrijk om aan te geven welk gewichtsverlies te verwachten is (ongeveer 30% van het gewicht voor de operatie gaat er af; bij de een iets meer en bij de ander iets minder; Niet te voorspellen), en hoe groot de kans is dat comorbiditeiten helemaal genezen (oftewel, medicatie die gestopt kan worden; bij een gastric bypass is de kans bv >90% dat hoge bloeddruk helemaal geneest).

Misvatting 4: “Niet iedereen met obesitas komt in aanmerking”

Soms bestaat het beeld dat bariatrische chirurgie alleen geschikt is voor een kleine groep mensen. In werkelijkheid zijn de criteria duidelijk, maar is er ook ruimte voor maatwerk. Goede samenwerking tussen verwijzers en gespecialiseerde zorgverleners is hierbij essentieel.

In Nederland zijn de criteria voor de chirurgie heel duidelijk: Het BMI moet >40 zijn, of >35 met een ziekte waarvan we medisch gezien verbetering of genezing verwachten door de ingreep/gewichtsverlies. Daarnaast kan iemand zelfs geopereerd worden als het BMI 30 of hoger is met ernstige suikerziekte. Patiënten met een Aziatische afkomst mogen ook eerder geopereerd worden: BMI35 zonder comorbiditeiten of 32 met comorbiditeiten omdat de risico’s van het overgewicht op de gezondheid groter zijn in deze groep. Als iemand nog niet aan deze criteria voldoet sluit dat niet uit dat een operatie verstandig kan zijn, alleen valt het in Nederland dan nog niet onder de vergoeding van de verzekeraars. Internationale richtlijnen leggen de criteria zelfs al lager.

De rol van WeightWorks bij bariatrische chirurgie

WeightWorks begeleidt cliënten vóór en na bariatrische chirurgie met aandacht voor gedrag, leefstijl en mentale factoren. De focus ligt op duurzame verandering en realistische verwachtingen. Wij zien bariatrische chirurgie als het startpunt voor een nieuw en gezond lever, en als onderdeel van een langer zorgtraject. Wij onderscheiden ons met name door de persoonlijke begeleiding. Bij WeightWorks bieden we geen groepstrajecten zodat iedereen de maximale begeleiding kan krijgen.

Wat kunnen verwijzers anders doen?

Door misvattingen los te laten en bariatrische chirurgie te zien als onderdeel van integrale obesitaszorg, kunnen verwijzers cliënten beter ondersteunen. Heldere informatie, tijdige doorverwijzing en goede samenwerking maken hierin het verschil.

Patiënten sneller verwijzen is belangrijk. Het criterium “last resort” is al jaren verlaten omdat we weten dat snellere behandeling betere resultaten geeft in de toekomst en een gezondere patiënt. Het heeft geen zin om een patiënt met een BMI >35 een GLI-traject in te sturen alvorens die te verwijzen voor een bariatrische ingreep. Naast het feit dat deze patiënten al allerlei diëten geprobeerd hebben en begeleiding gehad hebben, weten we dat zo’n traject geen enkele verbetering geeft van de gezondheid of een duurzame verlaging van het gewicht.

Conclusie: samen zorgen voor realistische verwachtingen

Bariatrische chirurgie is geen snelle oplossing en ook geen laatste redmiddel, maar een zeer belangrijke behandeloptie binnen obesitaszorg. Door misvattingen te herkennen en bespreekbaar te maken, ontstaat er ruimte voor betere begeleiding en realistische verwachtingen, voor zowel cliënten als zorgprofessionals.

Een operatie is geen makkelijke oplossing, en ook zeker geen last resort. Patiënten moeten snel verwezen worden als ze een indicatie hebben en open staan voor behandeling. Dit geeft op de lange termijn betere resultaten en lagere kosten voor de zorg.